سوگ حیوانات خانگی در دهه های اخیر به‌عنوان یک پدیده روان‌شناختی معتبر در ادبیات علمی مطرح شده است. پژوهش ها نشان می دهند که این نوع سوگ نه‌ تنها از نظر شدت هیجانی با سوگ انسان قابل‌ مقایسه است، بلکه در برخی شرایط به دلیل عوامل زیستی، اجتماعی و دلبستگی حتی پیچیدهتر نیز می شود. در این مقاله، سوگ حیوانات خانگی را از زاویه نظریه دلبستگی، عصب‌زیست‌شناسی هیجان، نقش سیستم های تنظیم هیجانی، و اثرات اجتماعی بررسی کرده ام. امیدوارم مورد نظرتان واقع شود.

پیوند انسان-حیوان یک پیوند دلبستگی کامل است. تعامل با حیوان خانگی منجر به ترشح هورمون هایی مانند اکسی‌توسین (هورمون پیوند و آرامش)، دوپامین (پاداش و لذت) و سروتونین (تنظیم خلق) می شود. همان الگویی که در رابطه والد-فرزند و روابط عاطفی دیده می شود. به همین دلیل حیوان خانگی می تواند در سیستم دلبستگی انسان جایگاه "مراقب"، "آرام‌ساز" یا “تکیه‌گاه هیجانی” پیدا کند.

حیوانات خانگی اغلب به‌عنوان منبع کاهش اضطراب، تنظیم‌کننده مسیرهای هیجانی، کاهش دهنده فعالیت آمیگدال، افزایش‌دهنده فعالیت سیستم آرام‌ساز مغزی عمل می کنند. به همین دلیل رابطه با حیوان خانگی علاوه بر رابطه ای عاطفی، یک رابطه تنظیم‌ کننده نیز هست.

فقدان حیوان خانگی می تواند واکنش سوگ شدید ایجاد کند. چرا که سوگ، واکنش طبیعی بدن به قطع ناگهانی یک رابطه دلبستگی است. در سوگ حیوان خانگی چند عامل موجب تشدید واکنش می شوند:

وقتی حیوان از دست می رود، همزمان چندین نقش حذف می شود: دلبستگی، روتین ها، ساختار روزانه، منبع آرام‌سازی، معنای شخصی،هویت مراقب... این فقدان چندلایه شدت سوگ را بیشتر می کند.

بدن به‌طور ناگهانی از اکسی‌توسین و سروتونین مرتبط با تماس روزانه با حیوان محروم می شود. که نتیجتا با اضطراب، احساس پوچی، درد جسمی، تحریک‌پذیری و مشکلات خواب همراه است.

مطالعات نشان می دهند که احساس گناه در سوگ حیوانات خانگی ، به دلیل مواردی چون تصمیم‌گیری در مورد اتانازی، ناتوانی در پیشگیری از بیماری یا حادثه، ای کاش ها، ارزیابی بیش‌ ازحد از عملکرد مراقبتی و امثالهم

به‌طور قابل‌ ملاحظه‌ای بالاتر از سوگ انسان است، سیستم شناختی وارد بازبینی وسواس‌گونه می شود تا پاسخ “چرا اینطور شد؟” را پیدا کند.

این نوع سوگ اغلب توسط اطرافیان جدی گرفته نمی شود و فقدان اعتبار اجتماعی، سوگ را پیچیده می کند و فرد را در معرض شرم، انزوای هیجانی،سرکوب احساس ها و عدم‌دریافت حمایت اجتماعی قرار می دهد.

سوگ حیوانات خانگی، یک تجربه کاملاً زیستی است. در سوگ، سه سیستم عصبی هیجانی درگیر می شوند:

سیستم تهدید (Threat System) که موجب افزایش فعالیت آمیگدال می گردد: بی‌قراری، احساس ناامنی و افکار هشداردهنده

سیستم غم و جدایی (Separation Distress) که در حیوانات و انسان ها مشترک است و باعث اشتیاق شدید به بازگشت، گریه و احساس ناامیدی می شود.

سیستم آرام‌ساز (Soothing System) که در نبود حیوان خانگی، لمس، روتین، صدا و حضور او قطع می شود. و ممکن است علائمی شبیه قطع یک منبع ایمنی هیجانی ایجاد کند.

سوگ حیوان خانگی از نظر مدل های روانشناختی می تواند با نظریه دلبستگی ( سوگ، فعال شدن جستجوی دلبستگی، بدون دریافت پاسخ است.)، ACT(تلاش برای جلوگیری از احساس غم، سوگ را پیچیده تر می کند. پذیرش هیجان و ساختن معنا از کلیدهای بهبود هستند.) شفقت ‌محور (فقدان حیوان خانگی سیستم تهدید را فعال و سیستم آرامساز را خاموش می کند.)، مدل دوگانه سوگ (Dual Process)( سوگ حیوان خانگی معمولاً بین دو حالت تمرکز بر درد و خاطرات نوسان می کند. این نوسان برای ادغام سوگ ضروری است.) تبیین شود.

باید بدانیم پژوهش ها به‌صراحت نشان می دهند که سوگ حیوان خانگی یک سوگ کاملاً معتبر است و شدت آن به عوامل زیستی و دلبستگی ربط پیدا می کند. حمایت ناکافی اجتماعی می تواند سوگ را طولانیتر کند و پردازش این سوگ نیازمند مهارت های تخصصی است.

اما چگونه می توان سوگ حیوان خانگی را به شکل سالم مدیریت کرد؟

مداخله های مبتنی بر تنظیم هیجان: تنفس دیافراگمی، آرام‌سازی عضلانی

روتین های بدنی برای کاهش فعالیت آمیگدال

مداخلات مبتنی بر پذیرش (ACT) مانند اجازه دادن به موج های غم، کار با مقاومت های ذهنی، بازگشت به ارزش ها، ساختن روتین های جدید ...

مداخلات دلبستگی محورمانند درک نقش حیوان در سیستم دلبستگی، پردازش گناه و شرم، بازنویسی روایت رابطه

و نهایتا ادغام سوگ. یادآوری آنکه بدانیم، هدف فراموش کردن نیست. هدف ادغام رابطه است. رابطه‌ای که به جای شکل فیزیکی، در معنا، ارزش ها و هویت ادامه پیدا می کند.

فرآیند سوگ حیوان خانگی، به‌ویژه وقتی شبکه های عصبی دلبستگی و سیستم های تنظیم هیجان درگیر می شوند، می تواند پیچیده و فرساینده باشد. بسیاری از افراد نیاز دارند این تجربه را در فضایی امن، علمی و بدون قضاوت پردازش کنند. فضایی که در آن دردشان دیده و اعتبار داده شود.

اگر احساس می کنید موج های غم باز می گردند، اگر گرفتار احساس گناه، شرم یا سردرگمی شده‌اید، یا اگر بازسازی زندگی بدون حیوانتان برایتان دشوار است، می توانید از دو مسیر کمک بگیرید:

۱. دوره تخصصی سوگ حیوانات خانگی

در این دوره ۷ جلسه‌ای، بر اساس ACT، CFT، DBT و روان‌شناسی مثبتگرا، گام‌به‌گام یاد می گیرید:

سوگ خود را بفهمید و به آن اعتبار بدهید، رابطه دلبستگی با حیوانتان را پردازش کنید، با موج های هیجانی و تریگرها کنار بیایید، روتین ها و هویت خود را پس از فقدان بازسازی کنید، و در نهایت، یاد حیوانتان را به شکلی سالم و پایدار ادغام کنید.

۲. مشاوره تخصصی فردی

اگر نیاز به همراهی نزدیکتر، تحلیل شخصی‌سازی شده یا کار بر موضوعاتی مانند احساس گناه (واقعی یا عاطفی)، شرم، خودسرزنشگری و «ای کاش ها»، تریگرهای محیطی و موج های بازگشتی، یا دشواری در پذیرش فقدان

دارید، می توانید برای مشاوره تخصصی سوگ حیوانات خانگی وقت رزرو کنید. این مشاوره ها بر پایه رویکردهای مبتنی بر شواهد و کاملاً سازگار با وضعیت فردی شما طراحی می شوند.

قدم بعدی را بردارید
این مسیر نیاز به همراه دارد.  درکنارتان هستم. شادا کوشا 09201239987